Kemoterapi Öncesi Bilinmesi Gereken Risk: Dihidropirimidin Dehidrogenaz Eksikliği
Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi’nden Kapesitabin ve Florourasil Uyarısı Tedavi Öncesi Test Yapılmasını Rutin Olarak önerdi
Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi, kolorektal, meme, mide, yemek borusu, gastroözofageal ve pankreas kanserlerinin tedavisinde kullanılan kapesitabin (Xeloda) ve florourasil ilaçlarının ürün bilgilerinde yapılan güncellemeler hakkında farkındalığı artırmak amacıyla yeni bir bilgilendirme yayımladı. Güncellemeler, dihidropirimidin dehidrogenaz enzim eksikliği ile ilişkili risklere odaklanıyor.
Dihidropirimidin Dehidrogenaz Enzim Eksikliği Nedir, Ne Sıklıkta Görülür?
Dihidropirimidin dehidrogenaz enzim eksikliği, vücudun florourasil ve kapesitabin gibi bazı kemoterapi ilaçlarını yeterince parçalayamamasına yol açan, çoğunlukla genetik bir durumdur. Bu enzim normalde florourasilin büyük kısmını etkisiz hale getirir. Enzim yeterince çalışmadığında ilaç vücutta birikir ve çok kısa sürede ağır, hatta ölümcül toksik etkilere neden olabilir.
Bu eksiklik, DPYD adı verilen gendeki kalıtsal değişikliklerden kaynaklanır. Kişi bu genetik varyantları anne ve babasından alır ve çoğu zaman durumdan kemoterapi başlanana kadar haberdar olunmaz, çünkü günlük yaşamda belirti vermeyebilir.
Ne Gibi Sorunlara Yol Açar?
Florourasil veya kapesitabin kullanan ve dihidropirimidin dehidrogenaz enzim eksikliği olan kişilerde şu ciddi yan etkiler görülebilir:
- Şiddetli ağız ve sindirim sistemi yaraları
- Kontrolsüz ishal
- Beyaz kan hücrelerinde ciddi düşüş (enfeksiyon riski)
- Sinir sistemi etkilenmeleri (bilinç değişikliği, nöbet gibi)
- Erken dönemde ortaya çıkan ve yaşamı tehdit eden toksisite
Ne Sıklıkta Görülür?
Toplumda görülme sıklığı iki farklı düzeyde değerlendirilir:
- Kısmi (parsiyel) dihidropirimidin dehidrogenaz enzim eksikliği:
Toplumun yaklaşık yüzde üç ila sekizinde bulunur. Bu kişilerde enzim aktivitesi azalmıştır ve standart doz kemoterapi ciddi yan etkilere yol açabilir. - Tam (komplet) dihidropirimidin dehidrogenaz enzim eksikliği:
Oldukça nadirdir ve yaklaşık her bin kişiden birinde ya da daha az görülür. Bu kişilerde enzim aktivitesi neredeyse tamamen yoktur ve florourasil veya kapesitabin kullanımı yüksek ölüm riski taşır.
Neden Önemlidir?
Bu eksiklik basit bir genetik testle tedavi öncesinde saptanabilir. Bu nedenle güncel tıbbi kılavuzlar ve ilaç güvenliği uyarıları, acil durumlar dışında florourasil veya kapesitabin tedavisine başlamadan önce DPYD gen testi yapılmasını önermektedir. Test sonucuna göre:
- Tam eksiklik varsa bu ilaçlar kullanılmaz
- Kısmi eksiklik varsa doz azaltımı veya alternatif tedavi planlanır
Özetle, dihidropirimidin dehidrogenaz enzim eksikliği nadir ama son derece kritik bir durumdur ve özellikle kanser tedavisi alan hastalarda tedavi güvenliği açısından hayati önem taşır.
Tüm sağlık çalışanlarının dihidropirimidin dehidrogenaz eksikliğinin riskleri konusunda bilgi sahibi olması, tedavi öncesinde hastaları bu eksiklik nedeniyle ortaya çıkabilecek ciddi ve yaşamı tehdit eden yan etkiler hakkında bilgilendirmesi ve acil tedavi gerektiren durumlar dışında kapesitabin veya florourasil tedavisine başlamadan önce hastalarda dihidropirimidin dehidrogenaz genindeki genetik varyantlar için test yapılması öneriliyor.
Dihidropirimidin dehidrogenaz geni, florourasilin yüzde seksenden fazlasının vücutta parçalanmasından sorumlu olan dihidropirimidin dehidrogenaz enzimini kodlar. Bu genin belirli homozigot ya da bileşik heterozigot varyantlarına sahip olan ve enzim aktivitesinin tamamen ya da neredeyse tamamen yok olmasına yol açan hastalarda, kapesitabin veya florourasil kullanımı sonrasında erken dönemde ortaya çıkan akut toksisite ve ölümcül olabilen ciddi yan etkiler riski artmaktadır. Bu yan etkiler arasında ağız ve sindirim sistemi mukozasında iltihap, şiddetli ishal, beyaz kan hücrelerinde ciddi düşüş ve sinir sistemiyle ilgili toksisiteler yer almaktadır. Enzim aktivitesinin kısmen azaldığı hastalarda da benzer şekilde ciddi ve ölümcül olabilen yan etki riskinin arttığı bildirilmektedir.
Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi, yakın zamanda kapesitabin ve florourasil ürün bilgilerinde dihidropirimidin dehidrogenaz eksikliğine ilişkin daha ayrıntılı bilgi sağlamak amacıyla değişiklikleri onayladı. Öne çıkan güncellemeler şu şekilde sıralandı:
Kutu Uyarısı:
Kutu uyarısı bölümünde, dihidropirimidin dehidrogenaz enzim eksikliği tam olan hastalarda ciddi yan etkiler ve ölüm riskine dikkat çekiliyor. Ayrıca acil tedavi gerektiren durumlar dışında, kapesitabin veya florourasil tedavisine başlamadan önce genetik test yapılması öneriliyor ve enzim aktivitesinin tamamen kaybolmasına yol açan belirli genetik varyantlara sahip hastalarda bu ilaçların kullanılmaması tavsiye ediliyor.
Dozaj ve Uygulama:
“ Tedaviye Başlamadan Önce Dihidropirimidin Dehidrogenaz Eksikliği Açısından Değerlendirme ve Test ” başlıklı yeni bir alt bölüm eklendi. Bu bölümde, enzim aktivitesinin tamamen yok olmasına neden olan belirli genetik varyantlara sahip olduğu bilinen hastalarda kapesitabin ve florourasil kullanımından kaçınılması gerektiği vurgulanıyor. Enzim aktivitesinin kısmen azaldığı hastalarda ise dozun bireysel olarak ayarlanması öneriliyor.
Uyarılar ve Önlemler:
Kapesitabin veya florourasil tedavisine başlamadan önce, acil durumlar dışında hastalarda dihidropirimidin dehidrogenaz genine ait genetik varyantlar için test yapılması gerektiği tekrar ediliyor.
Dihidropirimidin dehidrogenaz eksikliğiyle ilgili daha ayrıntılı bilgiler, kapesitabin (Xeloda) ve florourasil için yayımlanan tam ürün bilgilerinin kutu uyarısı ile dozaj, uyarılar, klinik farmakoloji ve hasta bilgilendirme bölümlerinde yer alıyor.
Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi, bu güvenlik konusunu izlemeye devam edeceğini ve dihidropirimidin dehidrogenaz eksikliğinin kapesitabin ve florourasil güvenliği üzerindeki etkilerine ilişkin gelişen bilimsel verileri değerlendireceğini açıkladı. Gerek görülmesi halinde ek düzenleyici adımların atılabileceği de belirtildi.
