Prostat Kanseri Tedavisinde Kritik Fark: Darolutamid Beyin Fonksiyonlarını Daha İyi Korudu
İleri evre prostat kanseri tedavisi gören hastalarda yapılan yeni bir çalışmaya göre, darolutamid kullanan hastalarda 24 hafta sonunda ölçülebilir bilişsel gerileme, enzalutamid kullanan hastalara kıyasla belirgin şekilde daha az görüldü. Bulgular, 2026 Amerikan Klinik Onkoloji Derneği Yıllık Toplantısı’nda sunulacak olan ileriye dönük, randomize, açık etiketli faz II ARACOG (AFT-47) çalışmasından elde edildi.
Araştırmada dikkat çeken bir diğer sonuç ise, her iki tedavi grubunda da benzer sayıda hasta tedavi değiştirme kriterlerini karşılamasına rağmen yalnızca enzalutamid kullanan hastaların diğer ilaca geçiş yapması oldu.
Daha önceki çalışmalar, darolutamid ve enzalutamid gibi androjen reseptör yolak inhibitörlerinin merkezi sinir sistemine geçişlerinin farklı olabileceğini ve bunun bilişsel işlevler ile yaşam kalitesi üzerinde değişik etkiler yaratabileceğini göstermişti. Ancak bu iki ilaç, Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşayan hastalarda ayrıntılı bilişsel testlerle doğrudan karşılaştırılmamıştı.
Çalışmanın sunumunu yapan Dana-Farber Kanser Enstitüsü’nden ve Harvard Tıp Fakültesi’nden Dr. Alicia K. Morgans, şu değerlendirmede bulundu:
“Enzalutamid ve darolutamid prostat kanserini kontrol etme açısından benzer şekilde etkili görünüyor. Ancak bilişsel etkiler açısından farklılıklar olması, her iki seçeneğin de mevcut olduğu durumlarda doktorların tedavi tercihini etkileyebilir.”
Çalışmanın Ayrıntıları
Amerika Birleşik Devletleri’nde yürütülen çalışmada, metastatik olmayan kastrasyona dirençli, metastatik kastrasyona dirençli veya metastatik hormona duyarlı prostat kanseri bulunan 111 erkek hasta, rastgele şekilde darolutamid veya enzalutamid tedavisi almak üzere iki gruba ayrıldı.
Hastaların ortanca yaşı yaklaşık 71 idi. Katılımcıların yüzde 83’ü beyaz ırktandı. Başlangıç özelliklerinin genel olarak dengeli olduğu belirtildi; ancak siyah hastaların daha büyük kısmı enzalutamid grubunda yer aldı.
Araştırmanın temel değerlendirme ölçütü, başlangıçtan 24. haftaya kadar bilişsel işlevlerde görülen en büyük değişimin yüzdesi oldu. Bunun için Cambridge Nöropsikolojik Test Otomasyon Bataryası kullanıldı. Hastalar başlangıçta ve 12, 24 ve 48. haftalarda bilgisayar tabanlı testlerden geçirildi.
Araştırmacılar özellikle şu bilişsel alanları değerlendirdi:
- Yönetici işlevler
- Görsel hafıza
- Dikkat
- Çalışma belleği
Dr. Morgans, bu alanların birbirleriyle örtüşmesi nedeniyle “en büyük bilişsel alan değişimi” yönteminin bilişsel değişikliklerin karmaşıklığını değerlendirmede önemli olduğunu belirtti.
Çalışmada ayrıca hastaların yaşam kalitesi, depresyon belirtileri, uyku durumu, fiziksel işlevleri ve yan etkileri de değerlendirildi. Özellikle düşmeler, nörolojik toksisiteler, nöbet ve posterior geri dönüşümlü ensefalopati sendromu gibi durumlar takip edildi.
Darolutamid Daha Az Bilişsel Gerileme Gösterdi
Değerlendirilebilir durumda olan 95 hastanın sonuçlarına göre, başlangıç bilişsel test skorları iki grup arasında benzerdi.
24 hafta sonunda enzalutamid kullanan hastalarda bilişsel gerilemenin darolutamid kullananlara göre anlamlı derecede daha fazla olduğu görüldü.
Darolutamid grubunda en büyük değişim görsel hafıza alanında ortaya çıkarken, enzalutamid grubunda çalışma belleği ve yönetici işlevlerde belirgin bozulma izlendi.
Araştırmacılar ayrıca darolutamid kullanan hastalarda bazı bilişsel testlerde zaman içinde gelişme görüldüğünü, bunun da öğrenme etkisine işaret edebileceğini belirtti. Buna karşılık enzalutamid kullanan hastalarda skorlar ya sabit kaldı ya da hafif kötüleşti.
Tedavi Değişikliği Sadece Enzalutamid Grubunda Görüldü
Çalışmada 30 hasta enzalutamidden darolutamide geçti. Buna karşın darolutamid kullanan hiçbir hasta enzalutamide geçmedi.
Araştırmacılar bunun birkaç olası nedeni olabileceğini ifade etti:
- Darolutamid kullanan hastaların belirtilerden daha az rahatsız olması
- Darolutamidin çalışma kapsamında ücretsiz sağlanması
- Enzalutamid kullanan hastaların cepten ödeme yapmak zorunda kalabilmesi
Uzmanlardan Değerlendirmeler
Amerikan Klinik Onkoloji Derneği Başkanı Dr. Eric J. Small, bilişsel kaybın hastalar açısından yıkıcı sonuçlar doğurabileceğini belirterek şunları söyledi:
“Gözlenen bilişsel farklılıkların büyük ölçüde darolutamidin beyne sınırlı geçiş yapmasıyla açıklanabileceği düşünülüyor.”
Penn Abramson Kanser Merkezi’nden Dr. Samuel U. Takvorian ise çalışmanın, ileri evre prostat kanseri olan erkeklerde bilişsel sağlığın korunması açısından umut verici bir seçenek sunduğunu ifade etti.
Çalışmanın Kısıtlılıkları
Araştırmacılar çalışmanın bazı sınırlamaları olduğunu da vurguladı:
- Enzalutamid tedavisinin çalışma tarafından değil standart sigorta sistemi üzerinden sağlanması
- Çalışmanın yalnızca Amerika Birleşik Devletleri’ndeki akademik merkezlerde yürütülmesi
- Katılımcıların çoğunluğunun beyaz hastalardan oluşması
- Siyah hastaların büyük bölümünün enzalutamid grubunda yer alması
Araştırmacılar 48 haftalık uzun dönem takip sonuçlarını incelemeye devam ediyor. Ayrıca genetik faktörlerin bu ilaçlara bağlı bilişsel değişikliklerde rol oynayıp oynamadığı da araştırılıyor.
